In onze lokale supermarkt is er het hele jaar door aanbod van appels. Het zal niet gauw gebeuren dat er bij een leeg appelschap een bordje met opschrift ‘uitverkocht’ of ‘voor appels a.u.b. wachten tot de eerstvolgende oogst’ of ‘wegens schaarste max. twee appels per klant’ geplaatst moet worden. We zijn gezegend in een tijd te leven waarin de overvloed van een jaarlijks middeleeuws oogstfeest zich op iedere willekeurige weekdag herhaalt. In de supermarkt.
Onze voorouders hadden er niet van kunnen dromen: de werkelijkheid van het ononderbroken aanbod zou hun voorstellingsvermogen ver te boven gaan. Iedere dag van het jaar appels, zoveel je maar wilt, tegen een spotprijs. Een ongekend succesverhaal. Met een paar schaduwzijdes.
Een daarvan is dat het aanbod van variëteiten de laatste eeuw dramatisch is gereduceerd. Waar zijn ze gebleven: de honderden soorten die in Apples of New York, Pomoma Herefordiensis en Deutsche Pomologie, boeken over het gangbare fruit van om en nabij honderd jaar geleden, werden beschreven en afgebeeld?
Turf de appelsoorten die je over het jaar in de supermarkt tegenkomt, en je zult de tien waarschijnlijk niet halen.
Over the past 50 years, agricultural practices have changed dramatically, with technological advances allowing large-scale crop production. But while crop yields have increased, biodiversity has decreased to the point that now only about 30 crops provide 95% of human food-energy needs. Only 10% of the rice varieties that China used in the 1950s are still used today, for example. The U.S. has lost over 90% of its fruit and vegetable varieties since the 1900s. This monoculture nature of agriculture leaves food supplies more susceptible to threats such as diseases and drought.
bron: time.com/doomsday-vault
Als we de veredelaars en voedselproducenten mogen geloven, zijn de Kanzi, Jazz en de Fuji ontwikkeld om aan de smaak en de vraag van de consument te voldoen. Daar is geen speld tussen te krijgen - de klant is koning. En die koning houdt nu eenmaal van zoet en simpel, glimmend en gaaf, en is volgens de voedingsindustrie beslist niet gesteld op enig smaakavontuur.
En jammer dat die koning nogal kort van memorie is. Hoe lang is het nu eenmaal geleden dat je in een boomgaard of op de markt de Alkmene , Beauty of Bath, Bismarck, Blenheim’s Orange, Bloemzoete, Blyers Bellefleur, Suikerappel, Brabantse Bellefleur, Bramley’s seedling, Canada Blanche Reinet, Citron d’été, Coelhorst, Court Pendu Rouge, Danziger Kant, Dijkman’s Zoet, Doeke Martens, Dubbele Gele Bellefleur, Ecolette, Ekenstein Renet, Escadre Renet, Franse Reinette, Glorie van Holland, Golden Nobel, Grand Royal Jubilee, Grauwe Engelse Pippeling, Gravensteiner, Groninger Kroon, Ingrid Marie, Jacob Lebel, James Grieve, Judine, Juffers Kruidappel, Karakter Renet, Keuleman, Koningin Emma, Lemoen, Lobo, Lombards, Calville, Lord Suffield, Melrose, Notarisappel, Oberdiecks reinet, Ontario, Oranje Renet, Parmentier Renette, Peasgood Nonsuch, Peer-zoet appel, Peterselieappel, Pomme Rose, Pott’s seedling, Princess Noble, Queen Konings Pippin, Reine de France, Reinette van Aizema, Renet des Charmes, Ribston Pippin, Rode Astrakan, Rode Herfst-striebling, Rode IJzerappel, Rode Jonathan, Rode Kroon, Rode Pippel, Rode Tulpappel, Rode Zomercalville, Roosappel, Rother Ananasapfel, Schone van Boskoop, Schone van Nordhausen, Schutters Renet, Stark’s Earliest, Sterappel, Swaan, Tante Dora, Transparant Blanche, Veendammer Glorie, Vlaamse Schijvel, Wieneker Witte Wijnappel, Willem III, Winschoter Glorie, Winter Gold Permain, Winter Sijden Hempje, Witte Kruidappel, Witte Winter Calville, Witte Zomer Calville , Zigeunerin, Zoete Aagt, Zoete Ermgard, Zoete Gele Rennet, Zoete Hollaert, Zoete Kroon, Zoete Paradijs, Zoete Peppel, Zoete Rode Joop, Zoete Roemeling, Zoete Veentje, Zoete Veger, Zoete Zonappel, Zomer Sijden Hemdje, Zure Paradijs of de Zure Zonappel tegenkwam?
In 2026 is de Elstar de koningin van de appels, tenminste als het gaat over de totale jaarlijkse verkoop. Daarvan neemt ze met maar liefst 40% de koppositie in. Op een tweede plaats, de Jonagold met ongeveer 25%. De nieuwkomer Kanzi en de Royal Gala volgen met ieder rond de 8%. Dan nog een 6% voor de onvermijdelijke Granny Smith (glimmend zuur, pijn aan je tanden), en 5% voor de ontwapenende Goudreinet, La Belle de Boskoop.
De appelhandel wordt derhalve overheerst door een heel klein aantal commerciële succesnummers.
Illustraties uit ‘Pomona Herefordiensis’ een Engels boek uit 1811 over ‘old cider and perry fruits’. De bovenste rij: The Foxwhelp, The Hagloe Crab en The Orange Pippin. Middelste rij: The Downton Pippin, The Friar en The Foxley Apple. Onderste rij: The Pauson, The Yellow Elliot, The Old Quining. De groenteboer op de hoek heeft in de nazomer, als je geluk hebt, de Orange Pippin voor je. Van de rest heeft hij, en hebben wij, nog nooit gehoord. Laat staan dat we er ooit een van proefden. En trouwens, appels voor cider? En wat is eigenlijk ‘perry’?
‘Apples of New York’ beschrijft een reusachtig aantal appelsoorten die rond 1900 in tuinen en boomgaarden in de Verenigde Staten waren aangetroffen. Hier de Hyde King.
Alleen al de namenindex van Apples of New York leest als poëzie. Canada Baldwin, Canada Reinette, Clayton, Dickinson, Doctor, Dumelow, Dutch Mignonne, English Russet, French Pippin, Gideon Sweet, Gilpin, Golden Medal, Golden Russet, Lankford, Titus Pippin, Tolman Sweet, Twenty-Ounce Pippin, Wagener, Walbridge, Westfield Seek-No-Further, White Pearmain, Winter Banana, Yellow Bellflower, ….
Illustraties uit ‘Deutsche Pomologie’ een boek over fruit uit 1882. Chromolithographische Abbildung, Beschreibung und Kulturanweisung der empfehlenswertesten Sorten Äpfel, Birnen, Kirschen, Pflaumen, Apricosen, Pfirsiche und Weintrauben, nach Ermittlungen des Deutschen Pomologenvereins. Bovenste rij: Alantapfel, Grosser Bohnapfel, Rother Herbst-Calvill. Middelste rij: Charlamowsky (‘en doet u ook twee kilo Charlamowskies, groenteboer’), Purpurrother Cousinot, Goldzeugapfel. Onderste rij: Kaiser Alexander, Danziger Kantapfel, Prinzenapfel.
De mondiale oogsten, en niet alleen die van appels, zijn nog nooit zo groot geweest als in de afgelopen decennia. Er is geen discussie mogelijk dat de sterk vergrote voedselzekerheid die daar het gevolg van is een zegen voor de wereld is. Maar waar de bulk van de oogst enorm is gegroeid, is de diversiteit radicaal afgenomen.
Het Latijnse werkwoord augēre - vermeerderen - is etymologisch verbonden met augustus. Dit is de erenaam van Octavius Caesar, keizer Augustus, ‘de vermeerderaar’. De achtste maand is naar hem vernoemd, de ‘oeghstmaent’ waarin ieder jaar de vermeerdering – van één zaadje tot vele – zijn beslag krijgt.
Oeghstmaent. … Ontleend aan Latijn Augustus. Dit was de toenaam van de eerste Romeinse keizer Gaius Julius Caesar Octavianus (63 v. Chr-14 na Chr.). Hij ontving zijn eretitel in 27 voor Chr. en noemde zich vanaf dat moment Caesar Augustus. In 8 voor Chr. stemde Augustus erin toe dat de maand waarin hij consul was geworden en zijn belangrijkste overwinningen had behaald, naar hem augustus genoemd werd in plaats van sextīlis ‘(de) zesde maand’. Augustus betekent letterlijk ‘gezegend, geheiligd, verheven’ en is afgeleid van het werkwoord augēre ‘vermeerderen’.
Het woord verdrong de gebruikelijke Germaanse vormen, zoals Middelnederlands arenmaent ‘oogstmaand’ (overkomend met Gotisch asans ‘oogst’, nog bewaard in Duits Ernte ‘oogst’ en verwant met het Engelse werkwoord earn ‘verdienen’). De uit augustus ontstane vormen vertonen gedeeltelijk afslijting en hebben geleid tot het woord → oogst. In het West-Vlaams betekent oest zowel ‘oogst’ als ‘augustus’.
bron: etymologiebank.nl
HET BEELD: Vuur boven Hemel. De zon staat hoog aan de hemel. De droge warmte van de nazomer laat vruchten en zaad rijpen. Almaar dikker, zwaarder en zoeter worden ze. Alles komt samen in de grote oogst.
Wanneer je de tijd neemt, en door je oogleden heen kijkt, kun je het recente verleden van zaad en vrucht, hun voorbije verschijningen, nog zien. Zoals het nog groene fruit, de verdikte vruchtbodem, de open bloem, de stamper en de meeldraden. En ook: insecten en wind, de zon en voorjaarsregen, tere, transparante blaadjes, de nog gesloten blad- en bloemknoppen. Een ontkiemend zaadje. En de vorige oogst.
*
Een aanbod van slechts tien soorten appels, maar wel in eindeloze hoeveelheden. Is dat nu een grote oogst of een kleine oogst?
*
